فستبصر ويبصرون﴿5﴾

5.Фасатубсиру ва юбсирун:

Пас хоы| дид ва ишон низ хоыанд дид, ки:

بأيّيكم المفتون﴿6﴾

6. Би аййикумул-мафтун:

Бас кадом яке аз шумо девонаг| доред?

  Яъне ба зуд| ё Муыаммад, (с) мебин| ва цавмат ва мухолифони ту яъне куффори Макка чун нозил шавад азоб хоыанд дид, ки кадоме аз шумо девона ыастед.

  Ин сура бештар дар нисбати Ал Валид ибни Муьира ва Аб;щаыл нозил шуд. Вацте ыазрат (с) мардумро даъват мекарданд, мушрикони араб мегуфтанд, ки ба Муыаммад (с) щину шайтон ёр шудааст. Аллоы таъоло мег;яд фардо хоыанд дид, ки к| девона шудааст ва ба к| шайтон ёр шудааст.

إن ربّك هو أعلم بمن ضلّ عن سبيله وهو أعلم بالمهتدين﴿7﴾

7. Инна раббака ыува аъламу биман залла ъан сабилиыи ва ыува аъламу бил муытадин:

Албатта Парвардигори ту ; донотараст ба касе, ки ьалат кардааст роыи ;ро ва ; низ донотараст ба роыёфтагон.

  Ба таыциц девона оныоянд, ки аз ацле Худованд ба оныо додааст манфиат набардоштанд ва ацлро дар щои худ ба кор набурданд то аз азоб нащот ёбанд ва некбахту саодатманд бошанд. Ин се оя мурощиат ба ыазрати Расул (с) буд, ки аз он чи мушрикон мег;янд маызуну дилхаста ва р;ыафтода нашавад. Аллоы таъоло мег;яд ыама барои ман маълум аст, к| ба роыи хато рафтаву гумроы гашта ва ба залолат дучор гардидааст ва к| ыидояту роыи рост ёфтаву аз зумраи растагорон аст.

  Ояи минбаъда такиди Аллоы таъоло ба фиристодашудааш (с) аст, ки мефармояд итоъати мункиронро макун ва пайрави хулци хабиси оныо машав.  

فلا تطع المكذّبين﴿8﴾

8. Фало тутиъил муказзибин:

Бас итоат макун дур;ь пиндорандагонро (ба дини ислом).

  Ыангоме, ки сардорони куффори Макка Расул (с)-ро барои ворид шудан ба дини падаронашон даъват намуданд, Аллоы таъоло ;ро аз ин манъ сохту наый кард, ки оныоро итоат накунад. Зеро оныо ашхосе буданд, ки дур;ь ыисобиданд рисолати ыазрат (с)-ро ва Цуръонро ба хотире, ки Аллоы таъоло ба ; шаръи мустацим ва хулци азимро инъом кардааст бинобар ин бухлу ыасад варзиданду бардошт накарданд.

ودّوا لو تدهن فيدهنون﴿9﴾

9.Вадду лав тудыину фаюдыинун:

(Оныо) орзу карданд, ки мулоимат кун| то ишон низ мулоимат кунанд (нарм шаванд дар нисбати ту).

  Дар дин муросои ацидав| мумкин нест! . Оныо мушриконанд, ки дар баъзе корыои дин| хушомадро пеша мекунанд. Тавре ба ту ай Муыаммад (с), пешниыод кардаанд то ту парастиши бутыои оныоро кун| ва оныо парастиши Худои туро кунанд, ту санои буту санамыои оныоро г;й ва оныо Худои туро ыамду сано г;янд. Аллоы таъоло мефармояд: ыещ гоы аз паи чунин таклифыо марав, зеро ин далели р;шан аст ба заъифии ацидаашон. Охир агар оныо худоыои худро бузург медонистанду аз азоби ; метарсиданд ыещ вацт ба ибодати Худои ту роз| намешуданд. Акнун ки бо ту дар ибодат сулыро пеша мекунанд маълум мешавад, ки оныо хуб медонанд, ки аз худоыояшон на нек| ба вуц;ъ меояд ва на бад|, вале ин ыацицатро нодида мегиранд ё дидаву дониста онро р;п;ш мекунанд.

ولا تطع كلّ حلاّف مهين﴿10﴾

10.Ва ло тутиъ кулла ыаллофин маыин:

Ва итоъат макун ыар бисёр цасамхори ыациру фощирро.

  Ай Муыаммад (с), фармони касеро, ки ба ыаццу ботил бисёр цасам мех;рад ва ин иыонат кардани азамати Аллоы таъоло аст цабул макун, ки чунин шахс фощиру ыацир аст.

همّاز مّشّآء بنميم﴿11﴾

11.Ыаммозим машшоим бинамим:

(Ва) ыар айбгирандаро (ва) ыар равандаро ба суханчин|.

  Ва пайрави макун ба ашхоси хурдагиру айбгиранда ва ьайбаткунанда, ки бо ин амалашон г;шти бародарони худро мех;ранд ва на ба наммому суханчинон, ки сухан аз як мащлис ба мащлиси дигар мебаранд то нифоц дар роыи Худо воцеъ кунанд. Оныо низ ыациру фощиранд оныоро итоъат макун.

مّنّاع لّلخير معتد أثيم﴿12﴾

12.Манноил-лилхайри муътадин асим:

(Ва) ыар манъкунанда молро, аз ыад гузаштаи гунаыкорро.

  Ва ыар касе, ки дар сарф кардани мол бахил аст ва дар садаца додан мумсик| мекунад ва дар роыи Худо золиму тащовузкор аст бо зулму душманияш гунаыкори аз ыад гузашта аст пайрав| макун.

عتلّ بعد ذلك زنيم﴿13﴾

13.Ъутуллим баъда золика заним:

(Ва) ыарсахтр;й (бер;) баъд аз ин мулыац ба цавмеро.

  Яъне он кас, беору бешарму бер; буда, сахтдилу бефаым аст илова бар ин сифатыои бади вай ин ки ибни зино (ыаромзода) ыам ыаст. Ин сахттарин ва цабеытарин сифат аст. Чунин фардро насаб саыеы нест ва арабыо ;ро "даъй" (омад) мег;янд. Ин ишора ба Алвалид ибни Муьира аст, ки тайи 18 сол касе намедонист писари кист. Таныо чун ба синни 18 расид нафаре изыор дошт, ки ; яъне Алвалид писари ман аст. Маълум аст, ки чун нутфа хабис бошад валад ыам хабис мешавад. Вацто ки ин сифоти хабиса дар ; бараъло зоыир аст, чунин шахсро итоат макун!!!

  Дар ривоят омадааст, ки чун ин оёт нозил шуд Валид назди модар омад ва гуфт: Худои Муыаммад (с) маро ба 9 сифат муаррифи кардааст, ки ыама он дар ман зоыир аст магар якто, мег;яд маро, ки заними ыаст|. Агар росташро ба ман наг;й, бо ин корд саратро аз танат щудо месозам. Модараш гуфт: Падарат инин (ыез) буд, аз дасташ кори шаб намеомад, барои зоеъ нашудани молу мирос баъд аз сарамон як ч;понро бар худам цодир гардонидам ва ту валади ; ыаст|. Баъди ин Валид фаымид, ки дар ыацицат ыаромзоидашуда аст. Ва он 9 сифат ин аст :

   1.Ыаллоф – бисёр цасамх;р.

   2.Моыин – бадгумон, дур;ьг;й.

   3.Ыаммоз – мардумонро айб кунанда.

   4.Машшоим бинамим – суханчин.

   5.Манноъим лилхайр – монеъи хайру эысон.

   6.Муътадим – тащовузкор.

   7.Осим – сергуноы, пургуноы.

   8.Утуллин – даьалмуомила.

   9.Заним – ыаромзоидашуда.

أن كان ذا مال وبنين﴿14﴾

14.Анкона зо молин ва банин:

Ба сабаби он ки ыаст соыиби мол ва фарзандон.

  Валид ибни Муьира хеле бадавлат ва соыиби моли бисёру фарзандони зиёд буд. Табиист, ки инсони камхирад бо соыиб шудани чунин ашё фахру ьурур варзида нописанди мардумон мекунад, сифатыои пасту разилаи дигар дар ; пайдо мешавад ва шукри неъматыое, ки Аллоы таъоло ба ; додааст ба що намеорад. Валид ибни Муьира, ки ин 9 сифати пасту зиштро дар худ дошт боз Аллоы таъоло як сифати нангинеро ба ; нисбат медиыад, ки он ыаромзода будани вай аст. Инро дониста ; якбора кофиртар ва бадбахттар гашт.

إذا تتلى عليه ءَياَتنا قال أسَاطير الأوّلين﴿15﴾

15.Изо тутло алайыи оётуно цола асотирул-аввалин:

Чун хонда шавад бар вай оятыои моро г;яд: афсонаыои пешиниёнаст.

  Ба он фощири бадбахт ыар гоы, ки оёти Цуръон хонда мешавад аз р;и изо (озор) расонидан ва масхара намудан мег;яд, ки ин ыама хурофот ва афсонаыои пешиниёнаст,ки Муыаммад (с) онро бофта ба Худо нисбат медиыад ва худро Расул эълон доштааст. Худованд ба ин Валид ба азоб гирифтор шуданашро ваъда дода хушдор медиыад, ки:

سنسمه على الخرطوم﴿16﴾

16.Санасимуыу ъалал-хуртум:

Зуд аст доь хоыем ниыод бар бинияш.

  Аллоы таъоло мег;яд мо ин худоношиносро ба наздик| нишонае бар хартумаш хоыем ниыод, ки то маргаш ;ро бо ин нишона хоыанд шинохт.

Ташбеыи бин| инщо ба хартум омадааст, ки хартум дар фил ва хинзир дида мешавад ва ин дар сатыи хор| ва паст| царор доштани инсон аст.

Говону харони борбардор

    Беы аз одамони мардумозор.

  Ба таыциц Валид р;зи щанги Бадр аз зарби корд аз бинияш захм бардошт ва пайи он то марг дар ; боц| монд. Ин сурати ;ро зишт намуд. Зеро пай ва доьи дар р;й буда бад аст ва маыз дар бин| буда аз он бадтараст. Ба ин хотир, ки зинати зиёди ыусни р;й аз бин| аст. Тасаввур кунед р;и бебин| ч| гуна бад менамояд.

إنّا بلوناَهم كما بلونآ أصحاب الجنة إذ أقسمواْ

ليصرمنّها مصبحين﴿17﴾

17.Инно балавноыум камо балавно асыобал-щаннати из ацсаму лаясримуннаыо мусбиыин:

Ыар оина мо озмудем ишонро чунон, ки озмуда будем худованди соыиби б;стонро чун цасам х;рданд, ки дараву щамъ кунанд б;стонро субыкунон (ба ыангоми субы).

ولا يستثنون﴿18﴾

18.Вало ястаснун:

Ва иншоаллоы (Худохоыад) нагуфтанд.

  Мо аыли Маккаро мавриди санщиш царор додем бо цаытию гуруснаг| ва даъвати Расулуллоы (с). Оныо бошанд бо дур;ь пиндоштани Расулуллоы (с), ки барои оныо як неъмати бузург буд, муцобилият нишон дода, муыорибаыо карданд. Оныо имтиыон карда шуданд, чунон ки асыоби боьро имтиыон кардем. Циссаи асыоби боь ин аст, ки чунин ривоят омада : Ба наздик| шаыри Санъо як марде соыиби боьи пур аз анвоъи меваыои гуногун буд. Одаташ ин буд, ки ба ыангоми щамъоварии ыосил камбаьалу бечораву бенавоыоро ба с;и боь хонда аз самараи он оныоро бонасиб мегардонид ва бо иззату икром бо оныо муносибат менамуд. \ро се писар буд чун аз олам рафт боь ба оныо мерос монд. Писарон аыли аёли мо бисёр аст гуфта, тарки одати падар карданд ва маслиыат карданд, ки ба ыощатмандон аз ыосили боь чизе намедиыем ва худамон субыгоы рафта онро щамъовар| менамоем. Вале Худоро аз ёд бароварда нагуфтанд : Агар Худо роз| бошад ва байни худ савганд х;рданд, ки ин корро аз дигарон пиныон анщом бидиыанд. Бас ыамон шаб Аллоы таъоло ба с;и боь оташеро фиристод, ки ыамаро с;хта хокистар намуд. Чун субы фаро расид он се нафар с;и боь раысипор гардиданд ва диданд, ки боь ба якщояг| с;хтааст. Дар аввал гумон карданд, ки ин боьи оныо нест ва раыгум задаанд. Вале зоыир гашт, ки боь боьи оныост. Донистанд, ки бо сабаби нияти бадашон Худованд оныоро ицоб кардааст. Аз карда пушаймон шуда тавба намуданд, вале кор аз кор гузашта буд. Ояыои зер ыам дар ин хусус сухан мекунанд :

فطاف عليها طآئف مّن رّبّك وهم نآئمون﴿19﴾

19.Фатофа ъалайыо тоифум-мирраббика ва ыум ноимун:

Бас тавоф кард бар он б;стон тавофкунандае аз Парвардигори ту ва (ыол он ки)эшон хуфта буданд.

  Он тавофкунанда оташе буд аз осмон, ки бо амри Аллоы таъоло ыангоме, ки соыибони боь дар хоби ьафлат буданд батамом боьро с;хта, хароб намуд ва аз ыосили боь бебаыра монданд. Ин буд подоши хасис| ва бадгумонии оныо.

فأصبحت كالصريم﴿20﴾

  20.Фаасбаыат кас-сарим:

Бас гардид мисли зироъати буридашуда.

  Боь сурати замини даравидашударо мемонд, ки дар он дарахте ба назар намерасид.

فتنادواْ مصبحين﴿21﴾

21.Фатанодав мусбиыин:

Бас бо якдигар овоз доданд субыкунон.

  Ба ыангоми дамидани субы ыамдигарро овоз доданд то ба боь раванд.

أن اغدواْ على حرثكم إن كنتم صارمين﴿22﴾

22.Аниьду ъало ыарсикум ин кунтум соримин:

Пагоы равед ба кишти худ агар бошед шумо даравкунанда (щамъоваранда).

  Ыамдигарро барои щамъоварии ыосил даъват намуданд.

فانطلقواْ وهم يتخافتون﴿23﴾

23.Фанталацу ва ыум ятахофатун:

Бас рафтанд бо якдигар сухан пиныон г;ён.

  Ыангоми рафтан ба с;и боь оныо бо ыамдигар бо овози паст ыарф мезаданд то бечораву бенаво аз рафтанашон огоы| наёбад ва :

أن لأّ يدخلنّها اليوم عليكم مّسكين﴿24﴾

24.Алло ядхуланнаыал-явма ъалайкум мискин:

Бояд, ки дохил нашавад (дар б;стон) имр;з ыещ фацир.

  Мацсад аз барвацт рафтан ва оыиста рафтану паст сухан гуфтан ин буд, ки ягон мискинро цодир нагардонанд, ки дохили боьашон шавад, агарчи огоы ыам шавад.

وغدواْ على حردٍِِ قادرين﴿25﴾

25.Ва ьадав ъало ыардин цодирин:

Ва пагоы расиданд (бино) бар цасд ва цудрате, ки доштанд цодиршаванда.

  Он маслиыату цудрату тавоноие, ки доштанд бо вущуди ин оьуштаи ьам буданд, ки мабодо камбаьалон хабардор шаванд. Худро ба ин кор цодир дониста, саыарии барвацт с;и боь рафтанд.

فلمّا رأوها قالواْ إنّا لضآلّون﴿26﴾

26.Фаламмо раавыо цолу инно лазоллун:

Пас он гоы диданд б;стонро (ки б;стонро намемонад) гуфтанд:ыароина мо ьалаткунандаи роыем.

  Чун бар сари боьи худ расиданд, он що б;стон не, балки харобазорро диданд ва гуфтанд : Шояд мо ба сабаби торик| роыгум задаем, вале оыиста-оыиста ба оныо зоыир гашт, ки роы роыи боьаст, аммо боьашон с;хтаву валангор шудааст. Ыацицатро дарк карда гуфтанд:

بل نحن محرومون﴿27﴾

27.Бал наыну маырумун:

Балки моён маырумкардашудагонем.

   Оныо ба айби бадгумонии хеш ицрор шуда гуфтанд, ки ин подоши нияти пастамон аст. Аз мост, ки бар мост. Чун шукри неъмати додаи Худоро ба що наоварданд аз он маырум монданд ва :

قال أوسطهم ألم أقل لّكم لولا تسبّحون﴿28﴾

28.Цола авсатуыум алам ацул-лакум лавло тусаббиыун:

Гуфт беытарини онон оё нагуфта будам мар шуморо, ки чаро тасбеы намег;ед.

  Оцилтарин ва одилтарини оныо боьи с;хтаро дида, сухани хешро ба ёд оварда ба оныо хитоб намуд, ки оё ба шумо нагуфта будам Худоро фаром;ш макунед, иншоаллоы г;ед ? Агар шумо бар нафсони худ зулм намекардед, шукри неъмати ба шумо додаро ба що меовардед, ыощатмандонро аз он бонасиб мегардонидед, нияти бад бар дилыои худ роы намедодед, ыарис| намекардед ва Худоро ба ёд оварда толиби ащру савоб мебудед, Худованд ба шумо чунин муомиларо пеш намегирифт ва ба ин бало гирифторатон намесохт.

  Дар тафсир Роз| гуфтааст ыине, ки оныо цасди манъи закот намуданд ва ба молу дороию цудрати худ маьрур шуданд оцилтарини оныо гуфт : Аз ин раъйи худ боз гардед, аз амри Худо сар мапечед ва ыан;з, ки азоби \ таъоло бар сари шумо фуруд наомадааст тавба кунед. Вале оныо г;ш ба ыарфи ; надоданд ва чун боьи с;хтаро диданд ба тавбаг;и пардохтанд, ки суде надошт.

Шукри неъмат неъматат афзун кунад,

Куфри неъмат аз кафат берун кунад.

قالوا سبحان ربّنآ إنّا كنّا ظالمين﴿29﴾

29.Цолу субыона раббина инна кунна золимин:

Гуфтанд ба пок|ёд мекунем Парвардигори худро (ки) ыар ойина мо будем ситамгор.

   Азмушоыидаи ыодиса бо чашми хирад нуцсони хешро пай бурда, гуфтанд : Мо аз Худованд домангир нестем, балки худи мо золим ыастем, ки бар нафсони худ ситам кардем ва ба ыацци мискинону бечорагон зомин шудем. Аз кардаи хеш пушаймон шуданд ва ба сари тоъат омаданд...

فأقبل بعضهم على بعض يتلاومون﴿30﴾

30.Фаацбала баъзуыум ъало баъзин яталовамун:

Бас р;й оварданд баъзе ишон бар баъзе, бо якдигар маломаткунон.

  Оныо бо якдигар ба баысу мунозара пардохтанд, ки яке дигареро мегуфт : Ту маро аз фацир| тарсонд|, дигараш мегуфт оё ту набуд| маро ба щамъи мол ыарис сохт| ва бо ин монанд ыамдигарро маломат мекарданд.

قالوا ياويلنآ إنّا كنّا طاغين﴿31﴾

31.Цолу ё вайлано инно кунно тоьин:

Гуфтанд эй вой бар мо, албатта мо будем аз ыад гузаштагон.

  Чун дациц тафаккур карданд гуфтанд, ки эй вой бар мо, ки аз ыад зиёд золим будаем. Фуцароро аз насибаашон маырум сохтем, Худоро фаром;ш карда, ба ; таваккал накардем. Гуноыи хешро ъазим шумурда гуфтанд : Агар Худованд моро маьфират накунад аз щумлаи золимон бошем. Боз ыам ноумед нашуданд ва гуфтанд :

عسى ربّنآ أن يبدلنا خيراً مّنهآ إنّآ إلى ربّنا راغبون﴿32﴾

32.Ъасо раббуна айюбдилано хайрам-миныо инно ило раббина роьибун:

Умед аст аз Парвардигори мо, ки иваз диыад барои мо (б;стоне) беытар аз ин (б;стон), ыар ойина мо ба с;и Парвардигори худ раьбаткунандагонем.

  Соыибони боь аз Худои худ ноумед нагаштанд, балки гуфтанд, ки мо маьфирату хайру эысони Худовандро ба чашм медорем, умедаст, ки бар ивази ин боьи с;хта ба мо б;стони беытареро насиб кунад. Зеро мо майл ва раьбат ба с;и Худои худ дорем.

  Мацсад аз цисса ин аст, ки ибрат ба дигарон шавад то дар додани закоту садаца мумсикию бахил| накунанд, ки бо андаке ыарис| ва сарпеч| аз адои закоту баъзе таъовуноти (ёриыои) дин| тамоми мол барбод меравад ва азоби Худо фур; меояд. Дигар дасти надомат бар сар мезананд, лекин фоида нест.

كذلك العذاب ولعذاب الأخرة أكبر لو كانوا يعلمون﴿33﴾

33.Казоликал-ъазобу ва лаъазобул-охирати акбару лав кону яъламун:

Ыамчунин аст ъазоб (и дунë) ва ыар оина ъазоби охират бузургтараст агар бошанд, ки медонистанд (кош медонистанд).

  Яъне мисли ъазобе, ки ба аыли б;стон нозил шуд, дар явми Бадр ба Цурайш низ азоб нозил шуд. Албатта боз азоби охират сахттару бузургтар аст аз азоби дунё. Агар назди оныо ацлу фаым бошад мефаыманд.

  Ибни Аббос гуфта, ки ин мисол барои мушрикони Макка аст, ки аз Макка хорищ шуда аыд карданд ба Бадр меравем то Муыаммад (с)-ро накушем ба Макка пас намегардем ва асыобашро низ бояд ыалок созем. Оныо хамр н;шида ыофизаыо ва раццосаыо ыамроыи худ гирифта, хеле мастигар| карданд. Худованд гумони оныоро бар зидди худашон равона сохт, ки ыам кушта, ыам асир ва ыам олудаву оьуштаи хун шуданд. Худо хоыад давоми циссаро дар дигар сура мехонем. Дар давоми сура Аллоы таъоло аз ыоли м;ъминони батацво, ки дар охират барои оныо боьу б;стоныо омода шудааст, ки дар оныо ба ьайри неъмати холис ягон чизи нофорам ба назар намерасад хотиррасон мекунад.

إنّ للمتّقين عند ربّهم جنّات النّعيم﴿34﴾

34.Инна лил муттацина ъинда раббиыим щаннатин-наъим:

Ыар ойина аз барои муттациён назди Парвардигорашон б;стоныои неъмат бошад.

  Сарватмандони Цурайш ин ояро шунида, ба мусалмонон гуфтанд : Аллоы таъоло моро аз шумо дар дунё доротар ва болотар бо мол сохтааст, агар ыаёти охират рост бошад онщо ыам лозим аст, ки мо аз шумо сарватмандтар бошем. Аллоы таъоло бо ояи зер ин гумону ацидаи оныоро рад намуд, ки:

أفنجعل المسلمين كالمجرمين﴿35﴾

35.Афанащъалул муслимина кал-мущримин:

Оё мегардонем мусалмононро монанди гунаыкорон?

  \ таъоло мег;яд ыещ вацт байни ъосию мутиъ ва м;ысину мущрим баробар| нахоыад шуд. Ин як сарзаниши Худованд аст ба маьрурини Цурайш ва ба ыар касе, ки ин сифатро дорад.

ما لكم كيف تحكمون﴿36﴾

36.Мо лакум кайфа таыкумун:

Чист мар шуморо ин гуна ыукм (муцаррар) мекунед.

  Шумо бо кадом далел байни мутиъу ъос|, м;ъмину кофир ин гуна баробариро ыукм мекунед? Ин ащоиб аст. Ыещ як оцил чунин ыукми аблаыона намекунад.

  Назди Худованд ин ду тоифа аз ыамдигар фарци зиод доранд.

أم لكم كتاب فيه تدرسون﴿37﴾

37.Ам лакум китобун фиыи тадрусун:

Оо мар шуморо ягон китобе ыаст, ки дар вай тиловат мекунед?

  Оё магар барои шумо ягон китоби илоы| ба щуз Цуръони мащид нозил шудааст, ки онро хондаву тиловат намуда, дар асоси он чунин ыукм мебароред?

إنّ لكم فيه لما تخيّرون﴿38﴾

38.Инна лакум фиыи ламо тахаййарун:

Албатта мар шуморо (бошад) дар бозгашт он чи ихтиёр мекунед?

  Аллоы таъоло дар зимни ояи карима ба сарватмандони Цурайш суол дода мефармояд : Фарз кардем чунин як китоби ьайри Цуръон| бар шумо нозил шуда бошад, оё он тибци хоыишу мацсади шумо навишта шудааст? Оё магар шумо онро хондеду фаымидед, ки ончи матлабу хоыишу интиыои шумост, дар охират онро соыиб мешавед? На! Ыаргиз чунин нашудаст ва намешавад!

  Ояи зер аз р;и ыукму саволу инкор давоми ояи болост.

أم لكم أيمان علينا بالغة إلي يوم القيامة إنّ لكم لما تحكمون﴿39﴾

39.Ам лакум аймонун ъалайно болиьатун ило явмил циёмати инна лакум ламо таыкумун:

Оё мар шуморо имон (аыди) м;ыкам аст бар зиммаи мо (ки он) расандаву басанда аст то р;зи циёмат (ба ин мазмун,ки) албатта мар шуморост он чи ки ыукм кунед?

  Оё магар миёни мову шумо аыдномаи бовариноки мустаыками м;ырзада ыаст то р;зи циёмат, ки он чи мехоыед ва ирода мекунед, ыукм хоыед кард то ба шумо дода шавад? Албатта на чунин аст, ки гуноы содир созеду бо хоыиши нафсатон ыукм бароред. Ыаргиз ин хел нахоыад шуд! Ва боз мег;ед, ки мо дар циёмат аз шумо дида болотару бошарафем!

سلهم أيهم بذلك زعيم﴿40﴾

40.Салыум аййуыум бизалика заъим:

Бипурс аз мушрикон кадом яке аз эшон ба ин зуъмашон (бо ин муцаддима) кафил аст.

  Ай Муыаммад (с), аз ин мушрикон бипурс, ки кадоми аз оныо дар охират ба ин ыукм, ки мег;янд мо бар м;ъминыо дастболо хоыем шуд ва барои ин ягон далел надоранд кафил хоыад шуд? Ин гуна суол худ як истеызо бар мушрикин аст, зеро ки оныо ыукми хандаовар ва аз ацл берун мебароранд ва ба чунин саволыо щавоб гардонида наметавонанд дар идомаи суол боз Худованд мег;яд:

أم لهم شركآء فليأتوا بشركآئهم إن كانوا صادقين﴿41﴾

41.Ам лаыум шуракоу фал-яъту бишуракоиыим ин кону содицин:

Оё к| аз барои мушрикон шарикон ыастанд?

Пас бояд, ки биёранд шарикони худро агар бошанд ростг;яндагон.

  Дар ин оя "шарикон" ба ду маъно омадааст. Аввал мурод аз "шарикон" ыамон буту санамыояшон ыаст, ки оныоро парастиш мекунанд. Агар ыамин буту санамыои бещонашон оныоро таълим дода бошанд, ки дар охират мушрикон бар м;ъминон дастболоянд биёранд оныоро то бубинем аз дасташон ч| меояд? Дуввум мурод аз "шарикон" ин аст, ки ба щуз он буту  санамыояшон агар ыомию ыидоятгари дигаре доранд, вайыоро биёранд агар ростг;й бошанд.

  Дар замони мо ба ин монанд рафтори баъзе аз сарватмандон мушоыида мешавад, ки мацсади асосии оныо щамъоварии пулу мол аст ва аз молдории худ маьрур гашта, Худоро аз ёд бурдаанд. Як ацида оныоро фаро гирифтааст, ки пулу мол бошад ыама корро кардан мумкин. Як чизро фаром;ш кардаанд, ки дар охират пулу моли аз роыи ыаром ба дастомада калтаки сарашон хоыад шуд. Дар охират ба имону иътицоди инсон нигоы карда, ыукм бароварда мешавад. Дар ыар сарфе, ки олуда ба ыаром аст на ыащ, на садаца, на цурбон|, на нафаца ва на дигару дигар назди Худованд мацбул нест. Инро ыещ кас рад карда наметавонад. Охир ислом ва Цуръон барои нащоти башарият омадааст на барои фасод сохтани он! Пас ч| гуна ба фасоду ыаромкор| шуьл варзида, боз умеди ащру савоб карда мешавад? Ба ыамин хотир ыушёр бояд шуд.

  Аыволи маьрур ч| гуна хоыад буд ояи карима хабар медиыад.

يوم يكشف عن ساق ويدعون إلى السجود فلا يستطيعون﴿42﴾

42.Явма юкшафу ъан сацив ва юдъавна илас сущуди фало ястатиъун:

Р;зе, ки кашф карда шавад аз соц ва хонда шавад (эшонро) ба с;и сащда пас натавонанд (сащда кунанд).

  Дар р;зи циёмат, ки бисёр пуршиддат ва пуризтироб аст, аз он андаке кушода шавад ва чун хонда шавад ыамаро, ки сащда кунед м;ъминон ва м;ъминаыо сар ба сащда баранд. Аммо оныое, ки мол сарф карданду вале барои Худо накарданд, балки сарфи молашон ба ьарази дигар чиз ё дигар кас – ыамсоя, маърака, зану фарзанд, падару модар, кибр, ьурур, риё, ш;ырат, сумъа бошад сащда карда натавонанд. Пушташон ба мисли табац ё тахта сахт бигардад, ки хам шуда натавонанд. Аыволи м;ъминон, ки чунин аст аз кофарон ч| гуна бошад? Чун сащда карда натавонистанд, щои оныо маълум аст. Дар шарыи калимаи соц чанд маъни омадааст. 1.Сахтии циёмат. 2.Сахттарин соати циёмат. 3.Як амри сахти изтиробкунандаи ыавли р;зи циёмат. 4.Вацто, ки щома аз р;и аъмол бардошта мешавад ыама ыозир мегардад. 5.Кашф карда мешавад ва аз нури ъазим, ыама сар аз барои сащда паст мекунанд. 6.Мурод аз соц соци ; таъолост, ки дар циёмат кашф шуд ыама ;ро мебинанд бемислу бемонанду бечуну бечигуна ва ыама сар ба сащда мениыанд магар ононе, ки дар дунё сащда накарданду дар роыи дуруст нарафтанд. Оныо сащда карда наметавонанд щои чунин ашхос маълум аст. Аммо щамоли Аллоы таъолоро фацат м;ъминон ва м;ъминаыо мебинанд. Ыаминаш ба ыацицат наздик аст зеро, ки "соц" аз щумлаи муташобиыот аст.

خاشعة أبصارهم ترهقهم ذلّة وقد كانوا يدعون

إلى السجود وهم سالمون﴿43﴾

43.Хошиъатан абсоруыум тарыацуыум зиллатув-вацад кану юдъавна илас-сущуди ва ыум солимун:

(Вайыо) хору ва чашмонашон аз тарс пур ва фур; гирад эшонро хор| ва ба таыциц буданд, ки хонда мешуд эшонро ба с;и сущуд ва эшон саломат буданд (намекарданд).

  Он касонро дар дунё мардумони панддиыанда ба намозхон| ва сащда кардан роынамо| менамуданд. Оныо саломат буданд ва метавонистанд сащда кунанд, вале фирефта ба моли дунё гашта панд нагирифтанд ва сащда накарданд. Инчунин дар циёмат оныоро барои сарзаниш амр ба сащда мешавад. Чун тащаллии ; таъоло зоыир мешавад, ыама сащда мекунанд. Вале кофарону мунофицону аыли ьурур пушташон сахт мешавад ва чун хоыанд, ки сащда кунанд ба пушт меафтанд. Яъне баръакси ыол ба оныо р;й медиыад, чунки дар дунё сащда намекарданд. Дар ин ыол чашмонашон аз тарсу ыарос пур гашта чи кор карданашонро намедонанд. Зеро Худованд аз чунин ашхос цудрати сащдаро мегирад. Бинобар ифрот ва ьафлате, ки дар дунё доштанд, оыу ыасрату надоматашон зиёда гардад.

  Ин як пандаст барои дигарон, ки кибру ьуруру ман-маниро як с; гузошта, вацти доштаашонро ба сащдаи Худованд равона созанд то аз хищолати р;зи циёмат дар амон монанд.

فذرنى ومن يكذّب بهذا الحديث سنستدرجهم

من حيث لا يعلمون﴿44﴾

44.Фазарни ва ман юказзибу биыозал-ыадиси санастадрищуыум мин ыайсу ло яъламун:

Пас бигзор маро ва шахсе, ки дур;ь мешуморанд ба ин ыадис (ба) зуд| (оыиста бегумон) хоыем кашид оныоро аз роые, ки намедонанд.

  Аллоы таъоло ба ыабибаш (с) мег;яд: Чунин шахсонеро, ки бо моли дунё фирефта шуда аз худ рафтаанд ва оныоеро, ки щазои охиратро дур;ь мешуморанд ба ман бигзор! Мо оныоро тавре щазо хоыем дод, ки ыещ интизораш нестанд ва ба г;шаи хаёлашон ыам намеояд. Яъне ба тарици истидрощи молу неъмат аз оныо интицом гирифта мешавад. Истидрощ аз мацоми волои охират дараща ба дараща фаровардану ыамзамон дар дунё соыиби бахту тахт намуданро г;янд. Ашхоси ба молашон маьрургаштаро, ки оныо Худо ва циёматро аз ёдыо фаром;ш кардаанд, мешавад, ки Худо бар ивази ин гуноыашон боз неъмати нав ба оныо дар ин дунё диыаду боз аз нав маьрур гашта, истиьфорро фаром;ш кунанд. Ва мешавад, ки молу неъмати оныо дараща ба дараща, зина ба зина дар дунё боло меравад ва оныо имтиыони илоыиро фаром;ш карда, гумон мекунанд, ки ин ыама аз фазли оныост. Вале намедонанд, ки на чунин аст, ки оныо гумон доранд ва бояд ба яцин бидонанд инро, ки ин

истидрощи молу неъматбоиси ыалоки оныо мегардад. Бо афзун кардани неъматашон дар дунё, мартабаи оныо аз сабаби саволу щавоб дар циёмат паст карда мешавад. Чунки щавоби ин цадар неъматро дода наметавонанд. Щои таащуб нест, ки дунёи фон| дар назди Худованд цадри як пари пашша арзиш надорад. Бинобар ин Аллоы таъоло дар додани неъмат бо бандаыои худ хоы кофар бошад хоы м;ъмин аз р;и иродаи худ муомила мекунад. Худованди раыиму раымон бо сабаби гуноы дарыол бандаашро ба азоб гирифтор намекунад, балки ; таъоло боз меырубон| карда, дар ин кор таъхир мекунад, ки шояд махлуци ношукраш ба худ биёяду истиьфор кунад. Вале ин банда бошад ба щои шукру ибодату тацво мартабаи инсониро бо дороияш вазн карда мег;яд, ки агар фазли ман набошад ин цадар соыиби мол мешудам ва ба ин мацому мартабаи баланд мерасидам(?) бехабар аз ин ки Худованд ин молу сарватро барои имтиыонаш ба вай додааст. Ин афрод маьрур нашаванд, ки гуноы месозанду бо вущуди ин ицболашон баланд ва молашон зиёда мегардад. Таъкидан боз такрор месозем ва ин тоифаро огоы мекунем, ки афзуншавии сарвати оныо барои истидрощи молашон аст. Ыар цадар ин гур;ы одамон гуноы созанду бо неъмат шаванду ба мацсадыои худ расанд, ыамон цадар мущибу гирифтори азоб хоыанд шуд. Оныо аз азоб дар сурате амон хоыанд ёфт, ки ишон ба Худо, ба Расул ва ба щазову мукофоти амал дар р;зи циёмат имон биёранду амали солеы кунанд. Ыамчунин шукри неъматро бидуни олуда сохтан ба кибру риёву ш;ырат ва дигар ьаразе, ки Худо дар он роз| нест ба що оварда, дар роыи хайру савоб сарф созанд, бо тавбаю тазарр;ъ цабули онро аз Худованд бо дуъо хоыон бошанд.        

وأملى لهم إنّ كيدى متين﴿45﴾

45.Ва умли лаыум инна кайди матин:

Ва м;ылат хоыем дод ишонро ыар оина тадбири ман м;ыкам аст.

   Сухани Худованд аст, ки мол медиыам, умрашонро дароз месозам то гуноыашон зиёда гардад. Интицоми ман аз кофирон басо сахт аст. Чун ба азоб гирифтор шуданд эшон халос| надоранд. Ин ашхоси ба дунё маьрургашта, ки ризцашон васеъ молашон афзун, тану щонашон сиыату саломатаст дар зоыир барои оныо эысонаст, вале дар ботин калтаки сарашон хоыад шуд, ки ин ыама дорои бо мацсади ицобу азобашон ба оныо дода шудааст.

أم تسألهم أجرا فهم من مّغرم مّثقلون﴿46﴾

46.Ам тасъалуыум ащран фаыум мим-маьрамим-мусцалун:

Оё металаб| аз эшон музде? Пас оныо аз тавон-гаронборанд?

  Ай Муыаммад (с), аз оныо бинобар таблиьи рисолати худ тавони мол талаб мекун|? Оныо барои адои дархости ту гаронбор шуда, дар царз фур; рафта аз адои царз берун баромада наметавонанд? Агар чунин нест сабаби динро цабул накарданашон дар чист?

أم عندهم الغيب فهم يكتبون﴿47﴾

47.Ам ъиндаыумул-ьайбу фаыум яктубун:

Оё назди эшон илми ьайбаст? Пас оныо менависанд.

  Ин оя давоми ояи аввал аст аз р;и суолу пурсиш. Магар назди оныо "лавыулмаыфуз" аст, ки дар он илми ьайб дарщ гардидааст. Оныо аз он к;чонида ыукм мекунанд, ки эшон беытаранд аз аыли имон? Аз ин сабаб ба куфру туьёне, ки доранд доим| боц| хоыанд монд? Ыаргиз чунин нахоыад шуд!

  Дар инщо шарыи аыволи мушрикон хотима ёфта, Аллоы таъоло бо мисол овардани циссаи ыазрати Юнус (ъ) ыабибашро ба сабру таыаммул даъват мекунад.

فاصبر لحكم ربّك ولا تكن كصاحب الحوت إذ نادى

وهو مكظوم﴿48﴾

48.Фасбир лиыукми раббика ва ло такун касоыибил-ыути из нодо ва ыува макзум:

Пас сабр кун аз барои ыукми Парвардигори худ ва мабош монанди соыиби моы| чун дуъо кард ва ; пур аз ьам шуда буд.

 Ай Муыаммад (с), сабрро пеша кун дар защр ба мисли Юнус ибни Мата шитобзада мабош. Чун цавми ; имон наоварданд, бар оныо ьазаб карда тарки оныо намуд пас рукуб кард (ба кишти савор шуд) ба дарё ва моыии калоне ;ро фур; бурд. Дар торикии шиками моы|, гирифтори ьаму анд;ы шуда Худои хешро ёд мекард ва нидо менамуд.

لولا أن تداركه نعمة مّن رّبّه لنبذ بالعرآء وهو مذموم﴿49﴾

49.Лавло ан тадоракаыу неъматум-мир-раббиыи ланубиза билъарои ва ыува мазмум:

Агар на он аст, ки дарёфти ;ро раымате аз щониби Парвардигор: Албатта партофта мешуд бар замини бегиёы ва ; бадыол буд.

  Агар Худованд Юнус (ъ)-ро намешунид ва раыматашро ба ; арзон| намедошт бар як замини с;хтаи бегиёы партофта мешуд. Вале раымати Худо ;ро дарёфт, ба вай тавфиц дод, ки тавба кунад. Аз ин ба маломати Худо гирифтор нашуд.

  Ривоят шуда, ки ыазрати Юнус (ъ) дар Ироц дар Найраво ном вилоят пайьамбари мекард. Аыли он диёр бутпараст буда, аз ыещ гуна гуноы р; намегардониданд. Ыарчанд ыазрати Юнус (ъ) оныоро аз ин кор манъ карда ба с;и Худо даъваташон намуд ;ро г;ш накарданд. Пас ыазрати Юнус (ъ) ба худ андеша кард, ки маро дар миёни гунаыкорон истодан дигар щоиз нест гуфта ищтиыод карду тарки он диёр намуд. Чун бар лаби баыре расид аз маллоыон хоыиш кард ;ро ба худ гиранд. Оныо рози шуданд. Дар аснои сафар т;фон бархост. Аыли кишти ыама ба изтироб афтоданд. Гуфтанд: аз ин т;фон ыама ба ыалокат хоыем расид. Машварат оростанд, ки байни мо касе гунаыкораст, цуръа мепартоем ба номи касе, ки барояд ;ро бо мацсади цурбон| ба баыр мепартоем. Шояд ъитоби ; таъоло буд, ки чанд дафъа цуръа партофтанд, ба номи ыазрати Юнус (ъ) баромад. Пас ;ро ба баыр ыаво доданд. Худованд Ыутро (номи моыи) амр кард, ки ;ро фур; барад ва аммо ыазм насозад. Ыазрат (ъ) дар шиками моыи бошад ыам раымати ; таъоло ба ; даррасид ва ;ро инъом карду ба зикри худаш машьул сохт ва ; ёди Худо мекард ва зораю тазарр;ъи зиёд менамуд. Худованд дуъои ;ро ищобат фармуд. Дуъои ; ин буд : (Ло илоыа илло анта субыанака инни кунту миназ-золимин). Ин суханро малоикаыои гирди Арш шунида гуфтанд : Ё рабб, ин овози заифи шинохташуда аз билоди ьариба к| бошад? Гуфт таборака ва таъоло : Оо намешиносед? Гуфтаанд : Не! Ё рабби. Гуфт ; таъоло : Ин бандаам Юнус (ъ) аст. Гуфтанд : бандае, ки ыамеша амалыои солиыаш бардошта мешуд ва дуъоыояш ищобат мегашт, ин ыамон аст?   

Гуфт ; таъоло : Оре! Гуфтанд : Оё раымаш намекун|, бас нащот диы| ;ро аз бало? Пас амр кард Аллоы таъоло Ыутро баъди чанд муддат ;ро беозор берун аз баыр ба замин ниыад.

فاجتباه ربّه فجعله من الصّالحين﴿50﴾

50.Фащтабоыу раббуыу фащаъалаыу минас-солиыин:

Пас баргузидаш Парвардигораш, бас гардонид ;ро аз щумлаи солеыон.

  Аллоы таъоло дуъои ;ро ищобат намуда, аз торики раыояш сохт. Ыазрати Юнус (ъ) нозук ва беыолу бемадору заиф гардида буд. Чанд муддат беыуш гашт. Худованд бар вай раым кард ва бо мацсади аз офтоб зарар наёфтанаш дарахти сербарг-кадуро офарид то болои ; соя афканад. Ба тадрищ ыазрати Юнус (ъ) ба худ омада сиыат ёфт. Аз Худо амр шуд, ки ба назди цавмаш баргардад. Оныо зиёда аз 100 ыазор буданд. Баъзе нишонаыои азобыое, ки Юнус (ъ) ба оныо ваъда дода буд, алакай зоыир шуда буд. Ыама р; ба тавбаву тазарр;ъ оварданд. Худованд оныоро ба с;и рости ыидоят намуд. Ыазрати Юнус (ъ) аз зумраи солиыин гардида, ба мартабаи пайьамбари расид.

وإن يكاد الّذين كفروا ليزلقونك بأبصارهم لمّا

سمعوا الذّكر ويقولون إنّه لمجنون﴿51﴾

51.Ва ин якодул-лазина кафару лаюзлицунака биабсориыим ламмо самиъуз-зикра ва яцулуна иннаыу ламащнун:

Ва ыар ойина наздиканд зотоне, ки кофир шуданд билаьжонанд туро ба чашмыои (тези) худ он замоне, ки шуниданд Цуръонро ва мег;янд ыар ойина ин (пайьамбар) девона аст.

  Ба таыциц цариб аст, ки куффори Макка биьалтонанд туро бо чашми бадашон аз шиддати ьазаб ва ыалок кунанд туро. Ыангоме, ки шуниданд Цуръон хондани туро аз р;и буьзу ыасаду адоват гуфтанд, ки ту Муыаммад (с) девона ыаст|.

  Чашм андохтан ду хел мешавад. Якум куффори Макка бо назари душман| ва гумроы кардан аз роыи ыац мехостанд ба Расулуллоы (с) зарари маънав| расонанд. Дуюм чашм расонидан барои зарари щисмонии Расули Худо (с) ва ;ро ыалок сохтан омадааст.

  Сабаби нузули ин оя инаст, ки дар арабыо Бани Асад гуфтани цабилаи чашмгарыо будааст. Агар яке аз оныо уштури фарбеыро бинад ба он ба чашми бад назар д;хта, ба хона омада дарыол ба духтараш мегуфт, ки зарфро гирифта рафта аз хонаи фалон кас (яъне соыиби уштур) г;шт биёр. Яцин медонист, ки баъди нигоыи ; он уштур бемор шуда мемурад ва мащбуранд ;ро бикушанд. Ана, аз ыамин цабила чашмгарыо оварданд то ки Расулуллоы (с)-ро чашм кунанд. Ин оят бинобар ыац будани чашм расидану таъсираш ба амри Аллоы таъоло далел мешавад. Дар ыадис омадааст, ки агар чизе аз тацдир пеш мегузашт, албатта чашм мегузашт.

  Ыадиси дигараст, ки агар чашми кас расад ва маълум шавад чашм расидааст г;яд, ки таыорат кунед ё ьусл кунед. Дарыол бояд яке аз ин ду амалро ба що овард. Ин ба он далолат мекунад, ки чашми расидаро бо таыорат ё ьусл шуста дур месозанд. Худованд ба василаи ыамон об чашмрасидаро шифо мебахшад. Инчунин барои чашмрасида "Сураи Нос" ва "Сураи Фалац" хонда мешавад, чунон ки Расулуллоы (с) ба наберагони худ карда буд. Инщо чашм ба маънои ыасад низ омадааст. Дар ыадиси дигар омадааст, чашм кардан ыац аст, он "уштурро дар дег ва одамро дар цабр меандозад". Инсоне, ки чашми тез дорад, ба ибораи халц| г;ем "чашмгар" аст агар хоыад, ки аз чашми ; касе зарар набинад дар вацти дидани ашё "оы", "воы", "ъащабо", "оыыо" ва дигару дигар наг;яд, балки барои паст кардани эысосоти худ г;яд, ки "мошоаллоы- мошоаллоы", "боракаллоы- боракаллоы". Дар ин сурат ба изни Парвардигор заыри чашмаш рафъ мешавад. Ногуфта намонад, ки ыар инсон баъди намози бомдод ва намози шом ва вацти хоб кардан Сураыои Нос ва Фалацро хонда худро дам андозад, чашми бад ба ; таъсир намекунад. Бинобар ин ба ашёи бародарон саросемавор аз р;и ыасад набояд назар кард то ки он нороыат нашавад, валекин инро набояд фаром;ш кард, ки ыар чи шавад аз тацдири илоы| берун нест. Набояд ин кор сабаби низоъ ва душмани шавад. Айб дар худаш аст, ки бо сураыои номбаршуда худ ва ашёи худро ыисор накардааст. Инчунин айби чашмгар низ ыаст, ки барои дафъи заыри чашм калимаыои зарурии дар боло зикршударо ба забон наовардааст. Тавре мебинем аз ыар ду тараф ыам камбуди сар задааст. Ыазрати Расулуллоы (с) пеш аз нозил шудани Сураи Фалац ва Нос худро бо дигар калимот таъвиз мекарданд. Чун ин сураыо нозил шуд бо оныо худро таъвиз карданд. Ин барои мо таълим аст, ки набояд аз ин ьофил шуд.

وما هو إلاّ ذكر لّلعالمين﴿52﴾

52.Ва мо ыува илло зикрун лилъоламин:

Ва нест ; (Цуръон) магар панд ъоламиыоро.

  Цуръоне, ки м;ъщиза аст ин фацат мавъиза ва панду насиыат барои инсу щин аст, ;ро Худованд ч| хел ба як девона нозил мекардааст? Чуноне, ки шумо мег;ед, ки Муыаммад девона аст, оё ацл надоред, ки ба муцобили сухани Худо ыарф мезанед? Ин китоб барои панди оламиён аст. Чунин суханро фацат ; таъоло гуфта метавонад на дигар кас. Ин башорат баъди вафоти Расули Худо (с) бисёртар ошкор гардид. Зеро дини ислом дар тамоми олам паын шуд ва паын шуда истодааст.

  Ыамин тариц хатм кард ; таъоло сураро ба ъазамати Цуръон ыамчуноне, ки сар карда буд ;ро бо ъазамати Расул (с).

  Эмом Ыасани Басри ояи 51-52-ро барои нарасидани заыри чашм шифо гуфтааст.

  Поёни Сураи Цалам ва лиллоыил ыамд вал миннаы.

  Аз китоби "Тафсири осонбаён" гирифта шудааст.